Tekrar Bir Rastlantı Değildir
“Neden hep aynı yere düşüyorum?”
Bu soruyu çoğu zaman bir ilişki bittiğinde, bir işten ayrılırken ya da yine aynı tartışmanın ortasında kendine sorarsın.
İnsanlar değişir, yerler değişir. Ama içerideki his tanıdıktır.
Psikodinamik düşüncede buna tekrar denir. Geçmişte yaşanmış ve tam olarak anlamlandırılamamış deneyimler, bugünkü ilişkilerimizde farkında olmadan yeniden sahnelenebilir.
Bu, kaderin ya da şanssızlığın işi değildir. Daha çok zihnin yarım kalmış bir şeyi tamamlama çabasına benzer. Sanki bu kez farklı bitebilirmiş gibi aynı sahneye yeniden girilir.
Neden Hep Aynı Yere Düşeriz?
İlk ilişkilerimiz bize dünyanın nasıl işlediğine dair bir harita verir. Kime yaslanabileceğimizi, duygularımızın karşılık bulup bulmayacağını, sevilmek için ne yapmamız gerektiğini orada öğreniriz.
Bu harita çoğu zaman sessizce çalışır. Yeni biriyle tanıştığında, yeni bir işe başladığında beklentilerini farkında olmadan ona göre kurarsın.
Örneğin ihtiyaçlarını dile getirdiğinde geri çevrildiysen, bugün de istemeden önce reddedilmeyi bekleyebilirsin. Bu beklenti, karşındakine nasıl yaklaştığını da etkiler. Sonunda korktuğun şey, biraz da bu beklentiyle yeniden kurulabilir.
Bir zamanlar seni koruyan tepkiler de bu haritanın parçasıdır. Susmak, geri çekilmek, her şeyi üstlenmek, şakayla geçiştirmek. Bunlar bir dönem gerçekten işe yaramış olabilir.
Zorluk, koşullar değiştiği hâlde aynı korunma biçimlerinin sürmesidir. O zaman tekrar, iyileşme umuduyla kurulan ama çoğu zaman tanıdık bir sonla biten bir sahneye dönüşebilir.
Bazen aynı türden insanları seçeriz. Bazen de farklı insanlarla aynı ilişkiyi kurarız.
Fark Etmek, Suçlamak Değildir
Bir deseni görmek, “Hep ben yapıyorum” diye kendini yargılamak anlamına gelmez.
Desen, bir zamanlar nasıl ayakta kaldığını anlatır. Kendini korumak için bulduğun yolları gösterir.
Suçlama kapıyı kapatır. Merak ise açık tutar.
“Ben neden böyleyim?” yerine “Bu tepki bana neyi hatırlatıyor?” diye sormak bambaşka bir konuşma başlatabilir.
Fark etmek tek başına her şeyi değiştirmez. Ama bir sonraki tekrarda, o anın içinde küçük bir duraklama yaratabilir. Değişim bazen tam da o duraklamada başlar.
Desenini görmek, onu hemen değiştirmek zorunda olduğun anlamına da gelmez. Önce onu tanımak, yanında biraz durabilmek gerekir.
İlmekler Birbirine Bağlıdır
Bu oyundaki kilim bir benzetme. Yine de ilmeklerin gerçekten birbirine bağlı olduğunu hatırlatır.
Bir duygu bir tepkiyi çağırır. Tepki, karşılanmayan ihtiyacı biraz daha derine iter. Sonra aynı duygu yeniden gelir.
Oyunda seçtiğin duygu, tepki ve ihtiyaç bu yüzden aynı sıraya dokundu. Farklı alanlarda aynı ilmeğin belirmesi, desenin tek bir ilişkiye ya da tek bir ortama ait olmadığını, senin içinde taşındığını düşündürebilir.
Desenin hangi ilmekte başladığını görmek, onu tek başına çözmen gerektiği anlamına gelmez.
Ne Zaman Biriyle Konuşmak İyi Gelebilir?
Bazı desenler o kadar tanıdıktır ki, onları görmek bile zaman alır.
Tekrar bazen en çok yakın ilişkilerde görünür. Bazen de iş yerinde, otoriteyle ya da bir grupla kurulan ilişkide.
Benzer ilişki sorunları tekrar ediyorsa, aynı çatışmalar farklı ortamlarda karşına çıkıyorsa ya da bu tekrar seni yoruyor ve yalnız hissettiriyorsa, bir uzmanla konuşmak iyi gelebilir.
Psikodinamik terapide amaç seni bir kalıba sokmak değil, desenin nereden geldiğini birlikte anlamaktır. Terapi ilişkisinin kendisi de bazen eski desenin yeniden belirdiği ve bu kez farklı karşılanabildiği bir alan olabilir.
Burada fark ettiklerini bir ilk görüşmeye taşıyabilirsin. Her şeyi baştan netleştirmiş olman gerekmez.
Senin desenindeki ilk ilmek, sence nerede atılmıştı?